مقدمه
در محیطهایی که گازهای قابل اشتعال، بخارات شیمیایی، غبارهای انفجاری یا مواد فرار وجود دارند، استفاده از تجهیزات الکتریکی معمولی میتواند خطرات جدی ایجاد کند.
به همین دلیل استانداردهای بینالمللی مختلفی برای طراحی و استفاده از تجهیزات ضد انفجار تدوین شدهاند.
یکی از مهمترین این استانداردها، استاندارد ATEX است که در بسیاری از پروژههای نفت، گاز، پتروشیمی، صنایع شیمیایی و انرژی مورد استفاده قرار میگیرد.
در این مقاله با مفهوم ATEX، کاربرد آن و نقش آن در انتخاب تجهیزات کنترلی مانند ریموت کنترلهای صنعتی آشنا میشویم.
ATEX چیست؟
ATEX مخفف عبارت فرانسوی:
ATmosphères EXplosibles
به معنی:
محیطهای قابل انفجار
است.
این استاندارد توسط اتحادیه اروپا تدوین شده و الزامات طراحی، ساخت، آزمایش و استفاده از تجهیزات در محیطهای دارای خطر انفجار را مشخص میکند.
هدف استاندارد ATEX چیست؟
هدف اصلی ATEX کاهش احتمال وقوع انفجار در محیطهای صنعتی است.
این استاندارد تضمین میکند که تجهیزات مورد استفاده:
جرقه خطرناک ایجاد نکنند.
دمای سطح کنترل شده داشته باشند.
در شرایط عادی و غیرعادی ایمن باشند.
ریسک اشتعال را به حداقل برسانند.
چرا ATEX اهمیت دارد؟
در صنایع نفت و گاز، یک جرقه کوچک میتواند خسارات بسیار بزرگی ایجاد کند.
پیامدهای احتمالی:
انفجار
آتشسوزی
آسیب به کارکنان
توقف تولید
خسارات مالی سنگین
استفاده از تجهیزات دارای تأییدیه مناسب یکی از مهمترین راهکارهای جلوگیری از این حوادث است.
ATEX شامل چه بخشهایی است؟
استاندارد ATEX از دو بخش اصلی تشکیل شده است.
ATEX 2014/34/EU
مربوط به تولیدکنندگان تجهیزات
این بخش الزامات طراحی و ساخت تجهیزات ضد انفجار را مشخص میکند.
ATEX 1999/92/EC
مربوط به بهرهبرداران
این بخش نحوه طبقهبندی محیطهای خطرناک و الزامات ایمنی محیط کار را تعیین میکند.
محیطهای خطرناک چگونه طبقهبندی میشوند؟
یکی از مهمترین مفاهیم ATEX تقسیمبندی محیطهای خطرناک است.
Zone 0
محیطی که حضور گاز قابل اشتعال به طور دائم یا برای مدت طولانی وجود دارد.
مثال:
داخل مخازن سوخت
Zone 1
محیطی که احتمال حضور گاز قابل اشتعال در شرایط عادی بهرهبرداری وجود دارد.
مثال:
اطراف تجهیزات فرآیندی پتروشیمی
Zone 2
محیطی که حضور گاز قابل اشتعال فقط در شرایط غیرعادی رخ میدهد.
مثال:
اطراف خطوط انتقال
طبقهبندی گرد و غبار
برای محیطهای دارای گرد و غبار نیز طبقهبندی جداگانه وجود دارد.
Zone 20
حضور دائمی گرد و غبار انفجاری
Zone 21
احتمال حضور گرد و غبار در شرایط عادی
Zone 22
حضور گرد و غبار فقط در شرایط غیرعادی
گروهبندی تجهیزات در ATEX
تجهیزات بر اساس نوع کاربرد به گروههای مختلف تقسیم میشوند.
Group I
صنایع معدنی
Group II
صنایع سطح زمین
شامل:
نفت
گاز
پتروشیمی
شیمیایی
انرژی
دستهبندی تجهیزات
Category 1
بالاترین سطح ایمنی
Category 2
سطح ایمنی بالا
Category 3
سطح ایمنی استاندارد
مفهوم Ex در تجهیزات چیست؟
بر روی بسیاری از تجهیزات ضد انفجار علامت:
Ex
مشاهده میشود.
این علامت نشان میدهد تجهیز برای استفاده در محیطهای دارای خطر انفجار طراحی شده است.
دمای سطح تجهیزات چرا مهم است؟
یکی از عوامل مهم در ایجاد انفجار، دمای سطح تجهیزات است.
ATEX تجهیزات را بر اساس حداکثر دمای سطح طبقهبندی میکند.
هرچه عدد T بزرگتر باشد، دمای مجاز کمتر و سطح ایمنی بالاتر خواهد بود.
ATEX و ریموت کنترل صنعتی
در محیطهای خطرناک، ریموت کنترل نیز باید با شرایط محیط سازگار باشد.
زیرا ریموت کنترل شامل:
مدار الکترونیکی
باتری
کلیدها
سیستم رادیویی
است.
در صورت عدم طراحی مناسب، میتواند منبع اشتعال باشد.
ریموت کنترل ضد انفجار JUUKO
JUUKO برای محیطهای دارای خطر انفجار خانواده:
K Series EX
را توسعه داده است.
این محصولات برای کاربردهای:
نفت و گاز
پتروشیمی
پالایشگاه
صنایع شیمیایی
طراحی شدهاند.
مزایای استفاده از تجهیزات دارای استاندارد مناسب
افزایش ایمنی کارکنان
کاهش ریسک انفجار
رعایت الزامات پروژه
افزایش قابلیت اطمینان
کاهش خسارات احتمالی
بهبود عملکرد عملیاتی
تفاوت ATEX و IECEx
یکی از سوالات رایج در پروژههای صنعتی تفاوت این دو استاندارد است.
ATEX
مبتنی بر مقررات اتحادیه اروپا
IECEx
مبتنی بر استانداردهای بینالمللی IEC
هر دو استاندارد در حوزه تجهیزات ضد انفجار کاربرد گسترده دارند اما حوزه پذیرش و فرآیند صدور گواهی آنها متفاوت است.
آیا ATEX برای همه صنایع لازم است؟
خیر.
استفاده از تجهیزات ATEX تنها در محیطهایی ضروری است که احتمال وجود:
گازهای قابل اشتعال
بخارات شیمیایی
گرد و غبار انفجاری
وجود داشته باشد.
اشتباهات رایج در پروژههای ضد انفجار
انتخاب تجهیزات صرفاً بر اساس قیمت
عدم بررسی Zone محیط
استفاده از تجهیزات معمولی در مناطق خطرناک
عدم توجه به استانداردهای پروژه
خرید از تأمینکنندگان غیرمتخصص
نقش مشاوره فنی در انتخاب تجهیزات EX
انتخاب تجهیزات ضد انفجار باید بر اساس:
نوع محیط
Zone
استاندارد پروژه
شرایط بهرهبرداری
انجام شود.
به همین دلیل توصیه میشود قبل از خرید تجهیزات EX با کارشناسان متخصص مشورت شود.
جمعبندی
ATEX یکی از مهمترین استانداردهای بینالمللی در حوزه تجهیزات ضد انفجار است.
این استاندارد به صنایع کمک میکند تا تجهیزات مناسب برای محیطهای دارای خطر انفجار را انتخاب کرده و ایمنی کارکنان و تجهیزات را افزایش دهند.
در پروژههای نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع شیمیایی، انتخاب تجهیزات کنترلی مناسب از جمله ریموت کنترلهای ضد انفجار نقش بسیار مهمی در کاهش ریسک و افزایش قابلیت اطمینان سیستم دارد.
به همین دلیل استفاده از تجهیزات تخصصی مانند K Series EX شرکت JUUKO میتواند راهکاری مطمئن برای این محیطهای حساس باشد.
