مقدمه
در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، شیمیایی، معادن و انرژی، انتخاب تجهیزات ضد انفجار تنها به خرید یک محصول محدود نمیشود.
یکی از مهمترین موضوعاتی که مهندسان، مشاوران و کارفرمایان با آن مواجه هستند، انتخاب تجهیزات دارای تأییدیه مناسب برای پروژه است.
در میان استانداردهای بینالمللی، دو نام بیش از سایرین مطرح هستند:
ATEX
و
IECEx
بسیاری از افراد تصور میکنند این دو استاندارد یکسان هستند، در حالی که تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد.
در این مقاله با ساختار، کاربرد و تفاوتهای ATEX و IECEx آشنا میشویم.
ATEX چیست؟
ATEX استاندارد رسمی اتحادیه اروپا برای تجهیزات مورد استفاده در محیطهای دارای خطر انفجار است.
نام ATEX از عبارت فرانسوی:
ATmosphères EXplosibles
گرفته شده است.
هدف اصلی آن اطمینان از ایمنی تجهیزات مورد استفاده در محیطهای خطرناک است.
ATEX بر اساس قوانین و مقررات اتحادیه اروپا تدوین شده است.
IECEx چیست؟
IECEx مخفف:
International Electrotechnical Commission Explosive Atmospheres System
است.
این سیستم توسط کمیسیون بینالمللی الکتروتکنیک (IEC) ایجاد شده است.
هدف IECEx ایجاد یک سیستم جهانی برای ارزیابی و صدور گواهی تجهیزات ضد انفجار است.
برخلاف ATEX که عمدتاً به بازار اروپا مرتبط است، IECEx یک سیستم بینالمللی محسوب میشود.
هدف مشترک ATEX و IECEx
هر دو استاندارد با یک هدف ایجاد شدهاند:
افزایش ایمنی در محیطهای دارای خطر انفجار
و
کاهش احتمال آتشسوزی و انفجار
در صنایع مختلف.
مهمترین تفاوت ATEX و IECEx
حوزه اعتبار
ATEX
در کشورهای اتحادیه اروپا الزامی است.
اگر محصولی قرار است در بازار اروپا عرضه شود، معمولاً باید الزامات ATEX را رعایت کند.
IECEx
یک سیستم بینالمللی است و در بسیاری از کشورهای جهان مورد پذیرش قرار دارد.
مرجع صدور گواهی
ATEX
بر اساس قوانین اتحادیه اروپا صادر میشود.
IECEx
بر اساس استانداردهای IEC و توسط مراکز تأیید شده بینالمللی صادر میشود.
ساختار تأییدیه
ATEX
شامل:
CE Marking
شماره Notified Body
اطلاعات گروه و Zone
است.
IECEx
شامل:
IECEx Certificate
Test Report
Quality Assessment Report
میباشد.
آیا تجهیزات دارای IECEx میتوانند ATEX هم داشته باشند؟
بله.
بسیاری از تولیدکنندگان معتبر جهانی محصولات خود را به گونهای طراحی میکنند که هم:
IECEx
و هم:
ATEX
را دریافت نمایند.
این موضوع امکان استفاده از محصول در پروژههای مختلف بینالمللی را فراهم میکند.
Zone در ATEX و IECEx
یکی از نکات مهم این است که طبقهبندی مناطق خطرناک در هر دو سیستم شباهت زیادی دارد.
Zone 0
وجود دائمی گاز قابل اشتعال
Zone 1
احتمال حضور گاز در شرایط عادی
Zone 2
احتمال حضور گاز فقط در شرایط غیرعادی
برای گرد و غبار نیز:
Zone 20
Zone 21
Zone 22
تعریف شده است.
گروهبندی گازها
در هر دو سیستم، گازها بر اساس میزان خطر به گروههای مختلف تقسیم میشوند.
IIA
کمخطرتر
IIB
خطر متوسط
IIC
بیشترین سطح خطر
مانند:
هیدروژن
استیلن
کلاسهای دمایی
در هر دو استاندارد، تجهیزات بر اساس حداکثر دمای سطح طبقهبندی میشوند.
کدام استاندارد مهمتر است؟
پاسخ این سوال به پروژه بستگی دارد.
اگر پروژه در اروپا باشد
معمولاً ATEX الزامی است.
اگر پروژه بینالمللی باشد
IECEx معمولاً پذیرش گستردهتری دارد.
اگر پروژه نفت و گاز باشد
بسیاری از کارفرمایان هر دو استاندارد را درخواست میکنند.
تجهیزات ضد انفجار در جرثقیلها
در بسیاری از صنایع، جرثقیلها در مناطق خطرناک فعالیت میکنند.
نمونهها:
جرثقیل مخازن سوخت
جرثقیل پالایشگاه
جرثقیل پتروشیمی
جرثقیل اسکلههای نفتی
در این پروژهها تجهیزات کنترلی نیز باید با الزامات ضد انفجار سازگار باشند.
ریموت کنترل ضد انفجار و استانداردها
ریموت کنترلهای ضد انفجار باید الزامات مربوط به:
مدارهای الکترونیکی
باتری
فرستنده رادیویی
کلیدها
بدنه
را رعایت نمایند.
به همین دلیل انتخاب ریموت کنترل مناسب اهمیت زیادی دارد.
JUUKO و محیطهای خطرناک
شرکت JUUKO برای کاربردهای حساس صنعتی خانواده:
K Series EX
را ارائه میکند.
این محصولات برای صنایع:
نفت
گاز
پتروشیمی
شیمیایی
توسعه یافتهاند و امکان کنترل تجهیزات در محیطهای پرخطر را فراهم میکنند.
اشتباهات رایج در انتخاب تجهیزات EX
توجه صرف به قیمت
عدم بررسی استاندارد پروژه
عدم بررسی Zone
انتخاب تجهیزات نامتناسب با محیط
خرید از منابع غیرمعتبر
نقش مشاور فنی در انتخاب تجهیزات
پیش از انتخاب تجهیزات ضد انفجار باید موارد زیر بررسی شوند:
نوع محیط
طبقهبندی Zone
نوع گاز
کلاس دمایی
الزامات کارفرما
استانداردهای پروژه
به همین دلیل دریافت مشاوره تخصصی اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
ATEX و IECEx دو سیستم مهم بینالمللی برای ارزیابی تجهیزات ضد انفجار هستند.
هر دو با هدف افزایش ایمنی در محیطهای دارای خطر انفجار ایجاد شدهاند اما از نظر حوزه اعتبار، فرآیند صدور گواهی و ساختار اجرایی تفاوتهایی دارند.
در پروژههای نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع شیمیایی، انتخاب تجهیزات مناسب بر اساس استانداردهای مورد نیاز پروژه اهمیت بسیار زیادی دارد.
استفاده از تجهیزات کنترلی تخصصی مانند ریموت کنترلهای ضد انفجار JUUKO میتواند نقش مهمی در افزایش ایمنی، قابلیت اطمینان و بهرهوری عملیات صنعتی داشته باشد.
